Dyskusję poprzedziła krótka prezentacja wyników raportu „Równi i równiejsi? Podwójne standardy w polityce handlowej UE”.
Podczas okrągłego stołu eksperckiego poruszono szereg zagadnień związanych z bezpieczeństwem żywnościowym Unii Europejskiej, skutkami stosowania pestycydów, zależnością od importu oraz kwestią wprowadzenia tzw. środków lustrzanych. Uczestnicy podkreślali złożoność zagadnień oraz napięcia między regulacjami środowiskowymi, realiami gospodarczymi i wymogami prawa międzynarodowego.
Podczas okrągłego stołu eksperckiego poruszono szereg zagadnień związanych z bezpieczeństwem żywnościowym Unii Europejskiej, skutkami stosowania pestycydów, zależnością od importu oraz kwestią wprowadzenia tzw. środków lustrzanych. Uczestnicy podkreślali złożoność zagadnień oraz napięcia między regulacjami środowiskowymi, realiami gospodarczymi i wymogami prawa międzynarodowego.
W debacie wskazano, że obecne unijne przepisy dotyczące dopuszczalnych poziomów pozostałości pestycydów (NDP) są jednymi z najbardziej rygorystycznych na świecie, wyprzedzając standardy międzynarodowe (Codex Alimentarius). Równocześnie rozwój technologii wykrywania umożliwia coraz dokładniejsze pomiary (teraz 0,01, możliwe 0,005). Podkreślono również zjawisko bioakumulacji substancji chemicznych oraz zmienność ich pozostałości w różnych partiach produktów. Pestycydy różnie się rozkładają, pozostałości mogą być różne w zależności od partii produktu. Obniżenie NDP może doprowadzić do sytuacji, w której znaczący wolumen żywności nie będzie spełniał norm, a to z kolei grozi marnotrawstwem.
Zwrócono uwagę na interakcje między pestycydami a metalami ciężkimi, szczególnie w kontekście warunków klimatycznych. Wysokie temperatury i susze zmieniają toksyczność substancji. Aż 83% gleb w UE zawiera pozostałości pestycydów, a 58% – kombinacje kilku substancji.
W kontekście międzynarodowym wiele miejsca poświęcono kontrowersjom wokół wprowadzenia środków lustrzanych, które wymagają zgodności produktów importowanych z unijnymi standardami środowiskowymi. Eksperci wyrażali sceptycyzm co do skuteczności i realności ich wprowadzenia – nie tylko ze względu na możliwe retorsje handlowe (przykład USA i mięsa wołowego bez hormonów wzrostu), ale również na bariery prawne w ramach WTO. Wskazano na klauzule lustrzane, które mogą być szybciej i łatwiej wdrażane. Z drugiej strony mamy przykład środków lustrzanych, które od lat skutecznie funkcjonują: wymogi wobec produktów importowanych wprowadzanych na rynek UE jako produkty ekologiczne.
Odnośnie sytuacji Ukrainy podkreślono, że nie istnieje oficjalne stanowisko UE w sprawie okresów przejściowych, a obecnie trwa proces screeningu. Równocześnie wskazano na poważne problemy środowiskowe związane z zanieczyszczeniem (a wręcz skażeniem) gleb i koniecznością rekultywacji, które wyceniane jest na ponad 80 mld dolarów. Podnoszono też kwestie dezinformacji oraz wykorzystywania Ukrainy jako zaplecza paszowego.
Zwrócono uwagę, że UE posiada potencjał do samodzielnego wyżywienia się – przykładem są rośliny strączkowe – jednak wymaga to gruntownej zmiany modelu produkcji. Obecnie bowiem 30% ziemi rolnej poza UE służy do zaspokajania jej potrzeb żywnościowych. Podniesiono konieczność przecięcia zależności paszowej oraz ograniczenia intensywnej produkcji zwierzęcej, która wiąże się z ryzykiem chorób i zagrożeń epidemiologicznych.
Z perspektywy rolników pojawiły się obawy o brak dostępnych i efektywnych zamienników dla zakazanych środków ochrony roślin. Zbyt szybkie wprowadzanie kolejnych restrykcji – bez zapewnienia alternatyw – może skutkować protestami i destabilizacją sektora. Równocześnie zaznaczono, że transformacja unijnego systemu żywnościowego się nie powiedzie, jeśli nie zostanie odpowiednio wsparta finansowo i prawnie w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (WPR). Proponowano m.in. wprowadzenie dopłat do pasz bez GMO i wsparcie dla rolnictwa ekologicznego.
Duży nacisk położono na aspekt konsumencki i potrzebę edukacji społeczeństwa. W marcu 2026 r. planowane jest wejście w życie ustawy „greenwashingowej”, która wprowadzi obowiązek informowania na etykietach, czy importowana żywność powstała przy użyciu zakazanych w UE substancji. Eksperci wskazali jednak, że obecnie konsumenci mają trudności z rozumieniem oznaczeń i nie zawsze potrafią dokonywać świadomych wyborów. Potrzebna jest zatem szeroko zakrojona kampania edukacyjna – podobna do tej, która doprowadziła do znacznego spadku sprzedaży jaj z chowu klatkowego.
Ostatecznie, w konkluzji dyskusji podkreślono, że dalsze działania powinny iść w kierunku:
- promowania zrównoważonego rolnictwa i ograniczania przemysłowej produkcji zwierzęcej,
- aktywizowania konsumentów poprzez edukację,
- oraz prowadzenia działań na poziomie międzynarodowym, przy zachowaniu ostrożności i odpowiedzialności w kontekście globalnych zależności.
Zalecano, aby temat został podjęty przez właściwe instytucje, w tym Ministerstwo Rolnictwa, izby rolnicze, związki branżowe i producentów, a postulaty środowiskowe – przekazane Komisji Europejskiej.
Podwójne standardy UE i środki lustrzane będą tematem debaty w najbliższą środę 16 sierpnia Podwójne standardy w polityce handlowej UE – środki lustrzane lekiem na całe zło?. Zapraszamy do udziału w dyskusji!
