Kontekst badania
Transformacja ekologiczna „tasuje karty” w przemyśle i na rynku pracy, na tle istniejących już kryzysów społecznych.
We Francji, w wielu sektorach działalności, transformacja ekologiczna prowadzi do zmian w układzie sił między pracownikami, firmami i regionami. Choć przynosi nowe miejsca pracy i stwarza szanse rozwoju w różnych częściach kraju, niesie też ze sobą zagrożenia, które należy zidentyfikować, ograniczać tam, gdzie to możliwe, a w razie konieczności – nimi zarządzać i je wspierać. Dotyczy to zwłaszcza sektorów przemysłowych, gdzie transformacja ekologiczna jest postrzegana przez pracowników jako kolejny powód do niepokoju – obok już istniejących problemów społecznych. Przykłady to:
- sektor energetyki węglowej, gdzie zamykane są ostatnie elektrownie,
- produkcja stali, gdzie przyszłość całej branży wciąż jest niepewna,
- przemysł motoryzacyjny, gdzie podwykonawcy i pracownicy doświadczają skutków kryzysu i ciągłych planów ratunkowych.
Wyzwania sprawiedliwej transformacji są jasno zdefiniowane w kluczowych dokumentach planujących transformację ekologiczną Francji
W 2024 roku Francja rozpoczęła zakrojony na szeroką skalę proces planowania transformacji ekologicznej, prowadzony przez Kancelarię Premiera (Sekretariat ds. Planowania Ekologicznego – SGPE). W trakcie tego procesu, jak i w oficjalnych dokumentach planistycznych, ryzyka zostały jasno określone.
Zarówno Wieloletni Plan Energetyczny, strategia SGPE dotycząca umiejętności i zatrudnienia, jak i raport ekonomisty Jeana Pisani-Ferry'ego dotyczący rynku pracy, jednoznacznie wskazują na nadchodzące „wstrząsy” na rynku pracy:
- zanikające zawody,
- zamykane zakłady pracy,
- zmiany sektorowe wymagające wsparcia w różnych regionach Francji.
Wszystkie te dokumenty podkreślają kluczową rolę przewidywania – aby wspierać alokację siły roboczej, ułatwiać przekwalifikowanie oraz oferować alternatywy dla dotkniętych regionów.
Kluczowy europejski instrument do reagowania na te wyzwania na poziomie regionalnym i sektorowym: Fundusz Sprawiedliwej Transformacji
Właśnie w tym miejscu wkracza Fundusz Sprawiedliwej Transformacji (FTJ), utworzony w 2021 roku w ramach Europejskiego Zielonego Ładu. Został on zaprojektowany jako „instrument finansowy w ramach polityki spójności, mający na celu wspieranie regionów dotkniętych poważnymi trudnościami społeczno-gospodarczymi wynikającymi z przejścia do neutralności klimatycznej. Ułatwi on realizację Zielonego Ładu dla Europy”.
FTJ dysponuje budżetem 17,5 miliarda euro na lata 2021–2027. Dla Francji przewidziano około 1 miliarda euro, z celem finansowym sięgającym 2 miliardów euro (wliczając współfinansowanie). We Francji fundusz obejmuje 6 regionów (patrz mapa w oryginalnym dokumencie).
Cele FTJ:
➔ wspieranie odporności gospodarczej i społecznej regionów poprzez finansowanie nowej dynamiki rozwoju i zmniejszanie ich podatności społecznej;
➔ wsparcie przekwalifikowania pracowników i działalności podlegających priorytetowym przemianom.
FTJ dzieli się na 3 komponenty:
1. Dwa komponenty zarządzane na poziomie regionalnym:
- finansowanie transformacji ekologicznej i energetycznej,
- wspieranie konkurencyjności, badań i innowacji.
2. Trzeci komponent zarządzany na poziomie krajowym przez Ministerstwo Pracy:
- krajowy program FTJ „Zatrudnienie i Umiejętności”, który ma na celu przede wszystkim wspieranie przekwalifikowania pracowników i osób poszukujących pracy, a także przewidywanie zmian gospodarczych.
W połowie realizacji pierwszej fazy: czy Fundusz Sprawiedliwej Transformacji adekwatnie odpowiada na wyzwania regionalne i sektorowe?
W momencie, gdy francuskie Ministerstwo Pracy prowadzi przegląd w połowie okresu wdrażania, a Europa pracuje nad nową architekturą Funduszy Strukturalnych, nadszedł właściwy czas, aby wyciągnąć wnioski z pierwszej fazy realizacji Funduszu.
W tym celu Sieć Działań na rzecz Klimatu (Climate Action Network) podjęła dwutorowe działania:
- prowadzi rozmowy z interesariuszami w celu lepszego zrozumienia operacyjnego wdrażania FTJ na poziomie lokalnym,
- analizuje dostępne dane, aby odpowiedzieć na dwa kluczowe pytania:
Czy Fundusz Sprawiedliwej Transformacji obejmuje wszystkie terytoria i sektory znajdujące się w trudnej sytuacji?
Czy przyznane środki rzeczywiście wspierają przekwalifikowanie zawodowe i zmiany gospodarcze?
Więcej na ten temat w pełnej treści raportu, który jest dostępny TUTAJ.
Źródło: Reseau Action Climat France
