“Słoneczna Żywiecczyzna” to projekt grantowy o łącznej wartości prawie 52 milionów złotych, którego liderem był Związek Międzygminny ds. Ekologii w Żywcu. Jego faktyczna realizacja przypadła na okres od połowy 2020 do końca 2022 roku, udział w nim wzięło 10 gmin: Lipowa, Gilowice, Jeleśnia, Koszarawa, Łodygowice, Milówka, Radziechowy-Wieprz, Rajcza, Ujsoły i Żywiec.
Rys. Gminy biorące udział w projekcie i ich instalacje słoneczne w 2025 roku.
Przedmiotem projektu był rozwój odnawialnych źródeł energii na terenie Żywiecczyzny w celu ograniczenia zużycia paliw kopalnych. “Słoneczna Żywiecczyzna” została dofinansowana w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2014-2020: Efektywność energetyczna, odnawialne źródła energii i gospodarka niskoemisyjna, działanie 4.1 odnawialne źródła energii, poddziałanie 4.1.3 odnawialne źródła energii. Grantobiorcy uzyskali dofinansowanie wysokości do 95% inwestycji na montaż 2274 instalacji fotowoltaicznych o łącznej mocy 13,93 MW oraz 619 pomp ciepła o łącznej mocy cieplnej 6,15 MW. “Słoneczna Żywiecczyzna” skierowana była do mieszkańców powiatu żywieckiego, właścicieli domów jednorodzinnych, którzy mają uregulowane kwestie podatkowe z urzędem gminy. Istotne też było, aby inwestycje nie wspierały działalności gospodarczej.
Projekt swoje początki miał już w roku 2018, kiedy to urzędnicy ZMGE w Żywcu szukali rozwiązań dla obniżenia niskiej emisji, która w regionie Żywiecczyzny ze względu na ukształtowanie terenu była dość poważnym problemem. “Słoneczna Żywiecczyzna” była projektem pionierskim na terenie województwa śląskiego, projekt grantowy skierowany do mieszkańców regionu miał na celu rozwinięcie sieci zielonej energii produkowanej z paneli fotowoltaicznych i przy okazji zapewnić ekologiczne formy ogrzewania za pomocą pomp ciepła. Przy tego typu przedsięwzięciach istotną kwestią jest budżet, w tym przypadku fundusze pochodziły z trzech źródeł: 47,5% środków pochodziło z Europejskiego Funduszu Rozwoju Europejskiego, taką samą kwotę dołożył budżet państwa, a 5% do projektu dopłaciły gminy.
Problemy w realizacji projektu
W pierwszym etapie projektu urzędnicy Związku Międzygminnego ds. Ekologii zajmowali się jego promowaniem, przeprowadzali ankiety i rozmowy z mieszkańcami powiatu, aby dowiedzieć się, jakie są ich potrzeby. Przewodniczący Zarządu ZMGE, Józef Bednarz przyznał, że już na tym etapie napotkali na pewne trudności związane z przyznawaniem dofinansowania.
“Mieszkańcy podawali zawyżone dane co do zużycia energii, te wielkości instalacji były większe niż rzeczywiste zużycie energii elektrycznej. Część mieszkańców myślało, że rozbudują swoją instalację grzewczą, która spowoduje zwiększenie zużycia energii. Mieliśmy dużo chętnych na realizację tego przedsięwzięcia. W związku z powyższym też musieliśmy zweryfikować wykonane inspekcje na podstawie przedstawionych rachunków energii elektrycznej z ewentualnym zwiększeniem dla
mieszkańców, którzy zadeklarowali instalację pompy ciepła, żeby mieszkańcy otrzymali wielkość instalacji w takim wymiarze, w jakim oni potrzebują do zużycia energii elektrycznej”.
Kolejnym dość poważnym utrudnieniem w realizacji projektu była panująca pandemia COVID-19, która trwała praktycznie przez cały okres przewidziany na montaż pomp ciepła i instalacji fotowoltaicznych. Problemy z dostawami sprzętu, a także dostępnością ekip firm wykonawczych utrudniały i spowalniały projekt. Urzędnicy ZMGE w Żywcu zwracają uwagę na dość duży rozstrzał czasowy między początkiem projektu a faktyczną jego realizacją. W związku z tym wiele osób, które początkowo deklarowało chęć przystąpienia do niego wycofało się, musiano więc prowadzić dodatkowe nabory.
Promocja ”Słonecznej Żywiecczyzny”
Pracownicy Związku Międzygminnego ds. Ekologii w Żywcu dużą wagę przykładali do promowania projektu, za te działania odpowiedzialna była Magdalena Kliś, Kierownik Referatu Organizacyjnego, Niskiej Emisji i Promocji, jak mówi:
“Gminy organizowały we współpracy z nami spotkania informacyjne dla mieszkańców na początku realizacji inwestycji. Operator projektu, firma Ascalor też prowadziła stronę, gdzie na bieżąco informowała mieszkańców, co się dzieje w projekcie, do biura operatora każdy mieszkaniec mógł też zadzwonić lub przyjść, jeśli potrzebował więcej informacji”.
Komunikaty dotyczące inwestycji były również umieszczane na portalach społecznościowych, stronie internetowej ZMGE, urzędu miasta Żywiec i gmin biorących udział w projekcie, a także opisywane w lokalnej prasie. Dzięki tym działaniom promocyjnym “Słoneczna Żywiecczyzna” cieszyła się ogromnym zainteresowaniem wśród mieszkańców powiatu. Dawid Jakubiec, inspektor zajmujący się wdrażaniem projektu nie dziwi się tak dużym jego zainteresowaniem wśród mieszkańców, jak mówi: “Był bardzo wysoki poziom dofinansowania, jeśli chodzi o fotowoltaikę. Nie spotkałem się, żeby, gdziekolwiek był tak wysoki poziom dofinansowania, było 4200 zł do kW”.
Realne korzyści związane z przystąpieniem do projektu
Urzędnicy Związku Międzygminnego ds. Ekologii w Żywcu zauważyli również, że mieszkańcy, którzy wzięli udział w pierwszym naborze do projektu opowiadali pozostałym sąsiadom o korzyściach płynących z montażu fotowoltaiki i pomp ciepła. Część mieszkańców powiatu obawiała się negatywnych skutków inwestycji, np. tego czy fotowoltaika nie powoduje pożarów. Szybko jednak przekonano się o wielu korzyściach płynących z posiadania instalacji fotowoltaicznej, przede wszystkim są to niskie opłaty za prąd, na co najmniej 15 lat, a w przypadku pomp ciepła wygoda w
ogrzewaniu domu. Marcin Moc podkreśla również, że mieszkańcy przystępujący do projektu mogli skorzystać z bardzo przystępnego, starego sposobu rozliczania energii elektrycznej, tzw. Net-metering. Tzn. za 1 kWh właściciel instalacji odzyskuje 0,8 kWh do wykorzystania w ciągu 365 dni. Dawid Jakubiec zauważa też korzyści płynące dla środowiska regionu, ale też pewne problemy dla mieszkańców:
“Poprawiło nam się powietrze, to widać. Są takie dni, kiedy występuje smog, natomiast jest on zdecydowanie ograniczony głównie dzięki pompom ciepła. Nie spotkałem się, żeby ludzie narzekali na projekt, narzekali bardziej na operatora sieci dystrybucyjnej. Zdarzają się takie miejsca, gdzie Tauron nie odbiera tej energii z uwagi na to, że stara sieć jest przeciążona instalacjami fotowoltaicznymi co podnosi napięcie w sieci, jeśli napięcie wzrośnie powyżej 253 woltów to falownik w instalacji fotowoltaicznej się wyłącza. Zdarzają się takie sytuacje, że np. komuś w okresie największego nasłonecznienia ta instalacja się wyłącza i nie działa. Natomiast wiem, że takie największe ognisko, które było w gminie Gilowice już zostało zlikwidowane, Tauron zrobił modernizację sieci i te instalacje już działają”.
Co można poprawić na przyszłość w tego typu projektach
Mimo że inwestycje tego typu niosą za sobą wiele udogodnień, zdarzają się również problemy, których ani urzędnicy zaangażowani w projekt, ani grantobiorcy nie są w stanie uniknąć. Ważne jest jednak, to że sieci są modernizowane, a projekty tego typu cieszą się dużym zainteresowaniem wśród mieszkańców całej Polski. Józef Bednarz nie kryje zadowolenia z projektu, jednak zauważa pewne jego mankamenty i zauważa, że niektóre aspekty mogłyby zostać udoskonalone. “[…] nakierowanie się na możliwość monitorowania instalacji fotowoltaicznej poprzez zainstalowanie lepszych urządzeń monitorujących produkcję energii elektrycznej produkowanej, które pozwalałyby nam na bieżący odczyt energii produkowanej. Druga rzecz to dokonywanie bardziej rzetelnych audytów, które były podstawą do wykonywania wniosków, postarać się, aby dofinansowanie było na miarę tego, co mieszkaniec potrzebuje”.
Rys. Statystyki produkcji energii z OZE w projekcie "Słoneczna Żywiecczyzna".
Zakończenie projektu nie oznacza jego końca
“Słoneczna Żywiecczyzna” ma za zadanie przynieść efekty ekologiczne, odczuwalne dla mieszkańców powiatu oraz turystów. Roczna produkcja energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych ma wynosić 13 236,76 MWh/rok, a roczna produkcja energii cieplnej ze źródeł odnawialnych jest szacowana na 7 516,29 MWh/rok. Dodatkowo zakłada się, że projekt przyczyni się do redukcji emisji gazów cieplarnianych o 13 005,32 t/rok oraz do redukcji emisji pyłów PM10 o 0,645 ton/rok. Można także zaobserwować wyraźne skoki w produkcji energii elektrycznej na przestrzeni lat, w 2020 roku, kiedy to projekt dopiero startował w powiecie wyprodukowano tylko 58.8167 kWh. W roku 2024, w którym projekt został oficjalnie zakończony było to już 8592.0042kWh. Na stronie internetowej poświęconej “Słonecznej Żywiecczyźnie” można również na bieżąco śledzić statystyki dotyczące produkcji energii elektrycznej miesięcznej i dobowej1.
Projekt “Słoneczna Żywiecczyzna” został oficjalnie zakończony 22 lipca 2024, jednak nie oznacza to końca dla uczestników projektu. Do 22 lipca 2029 roku trwa 5-letni okres trwałości projektu, podczas którego grantobiorcy są zobowiązani do utrzymania instalacji w stanie funkcjonowania, ubezpieczenia ich, a także do corocznej sprawozdawczości z produkcji energii elektrycznej oraz cieplnej.
Przypisy:
1 - https://słonecznażywiecczyzna.pvmonitor.pl (data dostępu: 07.05.2025)
Autor: Kornelia Rozmarynowska
Artykuł powstał w ramach działań wolontariatu w projekcie: KPO EDU „Przeprowadzenie działań edukacyjnych, badawczo-rozwojowych oraz szkoleniowo-doradczych w obszarze zielonej i energetycznej transformacji” | InE i jest częścią serii #OZEŚwiadomi.
Projekt jest realizowany w ramach inwestycji G1.1.4 KRAJOWEGO PLANU ODBUDOWY I ZWIĘKSZANIA ODPORNOŚCI: WSPARCIE DLA INSTYTUCJI WDRAŻAJĄCYCH REFORMY I INWESTYCJE W RAMACH REPowerEU – wskaźnik G9G i finansowany ze środków Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności
