Region położony między Morzem Bałtyckim a Morzem Czarnym jest jednym z najbardziej wrażliwych klimatycznie obszarów w Europie, charakteryzującym się zarówno silną presją antropogeniczną, jak i rozdrobnionymi systemami zarządzania.
Wody morskie na całym świecie pochłaniają około 25% antropogenicznych emisji CO₂, powodując spadek pH o około 0,02 jednostki na dekadę. Jednak w Morzu Bałtyckim lokalne tempo zakwaszania może być nawet 2,5 razy wyższe od średniej globalnej, co zaobserwowano w niektórych duńskich ujściach rzek. Jednocześnie region Morza Bałtyckiego i Morza Czarnego ociepla się szybciej niż średnia globalna. W Morzu Bałtyckim temperatura powierzchni wzrosła aż o 1°C na dekadę w latach 1990–2008. Morze Czarne również szybko się ociepla, a temperatury powierzchniowe rosną o około 0,5–0,65°C na dekadę. Chociaż spadek pH w warstwie powierzchniowej Morza Czarnego wykazuje umiarkowaną ogólną tendencję, w strefach przybrzeżnych i wodach pośrednich może dochodzić do silniejszego lokalnego zakwaszenia.
Zakwaszenie mórz pozostaje niedocenianym elementem polityki klimatycznej, a obecne systemy zarządzania są rozdrobnione i słabo zintegrowane, co ogranicza skuteczność działań mających na celu łagodzenie skutków zmian klimatu, dostosowanie się do nich oraz odbudowę środowiska naturalnego. Ważne jest, aby uznać ścisły związek między klimatem, oceanami i różnorodnością biologiczną: zmiany klimatu wpływają na oceany poprzez ocieplenie, zakwaszenie i utratę tlenu1, podczas gdy ekosystemy morskie przyczyniają się do regulacji klimatu poprzez pochłanianie CO₂, sekwestrację węgla i regulację temperatury. Przywrócenie zdegradowanych ekosystemów morskich i przybrzeżnych może zwiększyć ich odporność na skutki zmian klimatu oraz poprawić świadczenie usług ekosystemowych. Nie są to odrębne systemy funkcjonujące niezależnie od siebie, ale jeden, wzajemnie powiązany i współzależny układ obejmujący klimat, ocean i przyrodę.
Fundacja Instytut na rzecz Ekorozwoju, AirClim oraz Ecoaction przygotowały opracowanie, w którym podkreślono potrzebę poświęcenia większej uwagi kwestiom związanym z zakwaszeniem oceanów i mórz w dokumentach dotyczących polityki klimatycznej i odbudowy przyrody. Jednocześnie ramy polityczne dotyczące wód morskich powinny wyraźniej uwzględniać fakt, że zakwaszenie jest ściśle powiązane z globalnymi emisjami CO₂. Konieczna jest zatem większa integracja
dokumentów planistycznych i narzędzi zarządzania, aby skuteczniej zajmować się wzajemnymi zależnościami między zmianami klimatu, zakwaszeniem mórz a różnorodnością biologiczną. W niniejszym opracowaniu proponuje się również uwzględnienie kwestii zakwaszenia w krajowych planach energetyczno-klimatycznych (NECP) oraz krajowych planach odbudowy (NRP), a także utworzenie „Inicjatywy klimatyczno-oceanicznej Morza Bałtyckiego i Morza Czarnego”. Rozwiązania oparte na naturze oraz planowanie przestrzenne obszarów morskich oparte na ekosystemach powinny stać się kluczowymi narzędziami służącymi do stawiania czoła wzajemnie powiązanym wyzwaniom, jakim są zmiana klimatu, zakwaszenie mórz, utrata różnorodności biologicznej oraz odporność obszarów przybrzeżnych w całym regionie Morza Bałtyckiego i Morza Czarnego.
Najważniejsze rekomendacje z raportu
Morze Bałtyckie i Morze Czarne borykają się z powiązanymi ze sobą kryzysami środowiskowymi. Zmiany klimatu, zakwaszenie, eutrofizacja, niedotlenienie i utrata różnorodności biologicznej wzajemnie się wzmacniają, zagrażając ekosystemom morskim, jakości wody, rybołówstwu, turystyce i gospodarkom nadbrzeżnym.
Zakwaszenie oceanów pozostaje poważną luką w polityce klimatycznej. Chociaż zakwaszenie jest bezpośrednią konsekwencją rosnącej emisji CO₂, nadal jest ono
słabo uwzględnione w globalnych, unijnych i krajowych ramach polityki klimatycznej, w tym w celach zrównoważonego rozwoju (SDG) oraz krajowych planach energetyczno-klimatycznych (NECP).
Obecny system zarządzania jest zbyt rozdrobniony, by skutecznie sprostać tym wyzwaniom. Polityka klimatyczna, polityka morska, gospodarka wodna w dorzeczach rzek, odbudowa przyrody oraz polityka rolna są często opracowywane oddzielnie, mimo że w całym regionie Morza Bałtyckiego i Morza Czarnego konieczne jest stosowanie zintegrowanego podejścia „od źródła do morza” oraz podejścia uwzględniającego klimat, ocean i przyrodę.
Pilnie potrzebna jest ściślejsza współpraca regionalna, monitorowanie i finansowanie. Lepsza koordynacja między krajami i instytucjami, zharmonizowane systemy monitorowania, zintegrowane zarządzanie obszarami lądowymi i morskimi, udział zainteresowanych stron oraz rozszerzone mechanizmy finansowania działań na rzecz środowiska morskiego mają zasadnicze znaczenie dla wzmocnienia odporności i ochrony ekosystemów morskich.
Rozwiązania oparte na naturze (Nature-based solutions) oraz morskie planowanie przestrzenne stanowią kluczowe narzędzia służące budowaniu odporności. Odbudowa ekosystemów przybrzeżnych i morskich w połączeniu z opartym na ekosystemach morskich planowaniem przestrzennym może jednocześnie wspierać dostosowanie do zmian klimatu, odbudowę różnorodności biologicznej, poprawę jakości wody, sekwestrację dwutlenku węgla oraz zrównoważony rozwój niebieskiej gospodarki w całym regionie Morza Bałtyckiego i Morza Czarnego. Powinno to stanowić istotny element krajowych planów odbudowy (NRP).
Pobierz raport
Raport można pobrać ze strony Fundacji Instytut na rzecz Ekorozwoju. Raport jest dostępny w języku angielskim.
