Eksperci dla ChrońmyKlimat
Aktualności » Eksperci dla ChrońmyKlimat

W Wielkiej Brytanii rozmawiają nie o pogodzie, ale o klimacie

Szczegóły

Opublikowano: 18-11-2011

Krzysztof Kamieniecki dla ChronmyKlimat.pl: Deklaracja z Nottingham została ogłoszona w październiku 2000 roku podczas Krajowej Konferencji Samorządów na temat Zmian Klimatu. Poprzez jej podpisanie brytyjskie władze lokalne i ich partnerzy przyrzekli systematycznie przeciwdziałać zmianom klimatu i przygotowywać swoje społeczności na skutki, jakie niosą one z sobą.

Podpisując deklarację samorząd, wraz z partnerami, zobowiązuje się m.in. do przygotowania w ciągu dwóch lat strategii i planu działania na rzecz ochrony klimatu. To istotny dokument. Przyjmując na siebie wcale niełatwy obowiązek lokalna władza podejmuje się przecież zobowiązania względem społeczności, która ją wybrała i obiecuje, że będzie uczestniczyła w łagodzeniu skutków zmian klimatycznych.

Co jakiś czas deklaracja podlega weryfikacji. Pierwsza miała miejsce podczas zwołanej pod koniec 2005 roku drugiej ogólnokrajowej, klimatycznej konferencji samorządów. Aktualizacja dokumentu, co warte jest odnotowania, miała charakter procesu, w którym uczestniczyło wiele organizacji i instytucji, które tworzyły pierwszą deklarację o współpracy z Nottingham¹.

Przystępowanie do deklaracji kolejnych hrabstw i okręgów następowało powoli. Pierwszą deklarację do roku 2005 podpisało 100 samorządów. W 2006 roku chciano, by podpisy pod nią złożyło co najmniej 200 przedstawicieli władz lokalnych. Wtedy poszło gorzej, ale w 2008 roku widniało pod deklaracją już więcej niż 270 podpisów.

Obecnie sygnowało dokument już ponad 300 samorządów, tj. ponad 90% wszystkich brytyjskich lokalnych rad. Własne jego wersje podpisały wszystkie rady w Walii i Szkocji.

Deklaracja jest dobrowolnym zobowiązaniem do działań na rzecz ochrony klimatu i adaptacji do zachodzących zmian. Rady nie składają sprawozdań przed władzami centralnymi, a jedynie rozliczają się z działań przed swoimi lokalnymi społecznościami. Podpisanie deklaracji nie wiąże się z bezpośrednim uzyskaniem jakichkolwiek funduszy.

Powszechnie uważa się, że deklaracja odegrała znaczącą rolę w mobilizowaniu władz lokalnych do działań na rzecz ochrony klimatu i adaptacji, zwłaszcza w pierwszy latach, gdyż do 2006 roku nie było innych regulacji prawnych w tym zakresie. Z czasem pojawiły się w Wielkiej Brytanii kolejne inicjatywy skupiające się na udziale władz lokalnych w zwalczaniu skutków zmian klimatycznych, ale pierwszeństwo i znaczenie deklaracji nie są kwestionowane.

Deklaracja z Nottingham zainspirowała inne inicjatywy i przedsięwzięcia. Jedną z nich był tzw. system Beacon, który służy wyróżnianiu najbardziej innowacyjnych, proklimatycznych działań lokalnych.

W pierwszych latach po sformułowaniu jej treści skupiano się na pozyskaniu jak największej liczby sygnatariuszy. Z czasem rozszerzano zakres wsparcia merytorycznego, ale wciąż deklaracja nie wytworzyła formalnych ram umożliwiających monitorowanie władz lokalnych, zbieranie danych czy też wymuszanie jakichkolwiek działań. Nieformalny charakter tego dokumentu jest jego wartością, ale coraz częściej pojawiają się głosy o wzmocnieniu go bardziej formalnymi strukturami i silniejszym finansowaniem samorządów. Dziś współpracujący ze sobą sygnatariusze deklaracji kontynuują kampanię marketingową, by przyciągnąć do siebie opieszałe rady, prowadzą doradztwo merytoryczne oraz forum wymiany doświadczeń. Stworzono przestrzeń do konkretnej współpracy i tym samym zachęcono samorządy do zajęcia się problemem zmian klimatycznych.

Pakiet działań w ramach deklaracji z Nottingham (Nottingham Declaration Action Pack – NDAP) powstał w 2006 roku. Sformułowano wtedy wytyczne dla władz lokalnych, jak realizować zobowiązania podjęte przez przystąpienie do deklaracji, m.in. wyjaśniono, w jaki sposób samorządy mogą zredukować emisje gazów cieplarnianych i zaadaptować się do zmian klimatycznych, które już występują.

Konstrukcja pakietu opiera się na trzech sprawowanych przez samorządy funkcjach: zarządzanie swoją własnością, przewodzenie społecznością lokalną oraz dostarczanie usług. Każda z nich przekłada się na przeciwdziałanie zmianom klimatycznym i na adaptację. Ponadto pakiet podzielony został na pięć części, które pokazują, od czego zacząć, co wykorzystać, jaką wybrać strategię, by powstał plan działania dający się wdrożyć. Nie jest to sztywna instrukcja, lecz raczej zestaw wskazówek dopuszczających elastyczność działania.

Zainteresowanie efektami funkcjonowania deklaracji w Wielkiej Brytanii jest spore. Różne organizacje zajmujące się działalnością władz lokalnych, zwłaszcza w zakresie zmian klimatycznych, prowadzą badania, które jasno wykazują wpływ deklaracji na postępowanie władz lokalnych i rozszerzenie ich aktywności w odniesieniu do klimatu.

Wskazuje się również, że deklaracja była bodźcem do podejmowania działań także przez wyższych rangą urzędników. Nie pozostała niedostrzeganą inicjatywą władz lokalnych. Odnotowuje się jej znaczenie w wystąpieniach polityków szczebla centralnego, na ich blogach oraz w komentarzach zamieszczanych na portalach zajmujących się ogólnokrajową polityką.

Warto jednak powtórzyć, że to głównie pełniący funkcje w samorządach faktem podpisania deklaracji zostali zmobilizowani do wzięcia odpowiedzialności i podejmowania działań związanych ze zmianami klimatycznymi – zarówno z ochroną klimatu, jak i adaptacją do nich. Warto o tym pamiętać i mieć na uwadze rolę władz lokalnych w tym zakresie.

Według przeprowadzonego w 2010 roku m.in. przez Stowarzyszenie Władz Lokalnych (Local Government Association) badania aktywności samorządów wobec zmian klimatycznych wynika, że odpowiednie strategie lub plany działań posiada aż 65% podmiotów.

W odpowiedzi na pytanie o instytucje wsparcia dla władz lokalnych w rozwiązywaniu problemów klimatycznych wskazano na Energy Savings Trust (85%) oraz na stronę internetową omawianego projektu (82%). Na portalu tym dostępne są porady, instrukcje i wytyczne.

Znaczenie deklaracji w budowaniu dobrego klimatu dla działań lokalnych w zakresie zmian klimatycznych podkreślają również organizacje ekologiczne, które prowadzą własne kampanie. Doceniają znaczenie dokumentu z 2000 roku, ale nie poprzestają na tym, co uzyskano dotychczas. Wymagają od samorządów działań bardziej zdecydowanych i szerszego programu. Organizacje realizujące projekt "How Green is my region", m.in. WWF, krytycznie odnoszą się do działań rządu, który – ich zdaniem – niedostatecznie wspiera władze lokalne i wysyła im niespójne sygnały dotyczące konieczności działań w zakresie przeciwdziałania zmianom klimatu². Oczywiście DEFRA (Department for Environment, Food and Rural Affairs – Ministerstwo Środowiska, Żywności i Wsi) w swych materiałach podkreśla współdziałanie z deklaracją z Nottingham w zakresie redukcji emisji CO₂.

Deklaracja z Nottingham to bynajmniej nie jedyna inicjatywa związana z wzrostem temperatury, jaka zrodziła się w Wielkiej Brytanii. Jest ich kilka i są one przedmiotem rożnych analiz. Problem zmian klimatycznych nie jest ignorowany na Wyspach – wskazuje na to właśnie to, że bada się ich efektywność, ale również fakt organizowania w parlamencie przesłuchań i zachęcania instytucji do składania oświadczeń, jak działa system ochrony klimatu i adaptacji do jego zmian. Pomimo istnienia silnego lobby sceptyków temat globalnego ocieplenia stanowi ważny element życia publicznego tego państwa.

W ubiegłym roku obchodzono dziesięciolecie omawianego dokumentu. Była to kolejna okazja do podsumowania doświadczeń i oceny sytuacji, w jakiej działają władze lokalne zapobiegające zmianom klimatycznym. Partnerstwo, które doprowadziło do uaktualnienia deklaracji w 2005 roku, teraz we współpracy z rządem zmierza do zmiany swej roli i tym samym uczynienia swej działalności bardziej efektywną. Wiele jest słuszności w stwierdzeniu, że deklaracja z Nottingham nie powinna być widziana jedynie jako punkt odniesienia dla władz lokalnych chcących działać w zakresie zmian klimatycznych, ale jako narzędzie do tych działań³.

W marcu 2011 roku ogłoszone zostało porozumienie pomiędzy Stowarzyszeniem Władz Lokalnych oraz Ministerstwem Energii i Zmian Klimatycznych⁴, mówiące o dalszym rozwoju lokalnych, proklimatycznych inicjatyw w Wielkiej Brytanii. W zakresie polityki obie strony będą się wspierać w osiąganiu celów, w tym:

• 80-procentowej redukcji emisji gazów cieplarnianych do roku 2050
• ograniczenia ubóstwa energetycznego
• 15-procentowego udziału zasobów odnawialnych w konsumowanej energii w Wielkiej Brytanii w roku 2020.

Na mocy tej umowy powstanie też zarząd deklaracji z Nottingham, który ma doprowadzić do weryfikacji dokumentu oraz podjąć się przeglądu planu działań. Porozumienie zawiera szereg innych ustaleń, w tym zapis relacji pomiędzy władzami lokalnymi a rządem. Ta ostatnia będzie odgrywać znaczącą rolę, ale pierwszoplanową pełnić ma wciąż strona samorządowa.

W związku z tym porozumieniem uruchomiono także konsultacje i sformułowano 18 pytań do władz lokalnych. Odpowiedzi na nie pozwolą na efektywne wypełnienie ogólnych założeń.

Do kwestionariusza odniosły się również organizacje społeczne. Friends of the Earth, zwracając szczególnie uwagę na wybór celów przyszłych lokalnych inicjatyw na rzecz klimatu, bardzo stanowczo wskazało na konieczność stworzenia ambitnego programu działań nowej deklaracji⁵. W stanowisku poruszono m.in. kwestie jasności i czytelności celów dla lokalnych społeczności, a także konieczności przejrzystości całego procesu dla mieszkańców, biznesu oraz innych uczestników.

Deklaracja z Nottingham, jak widać, właśnie ulega kolejnej modyfikacji. Ciekawe, czy jej inicjatorzy w roku 2000 myśleli o takim kierunku działań, jaki został nadany w ostatnim porozumieniu. Pewne natomiast jest, że w Wielkiej Brytanii systematycznie rośnie rola władz i społeczności lokalnych w działaniach na rzecz klimatu. Przykład deklaracji wskazuje, że roli tej nie kształtuje się odgórnie narzucając władzom lokalnym całe listy zadań, ale kształtuje się ona w procesie oddolnym, z udziałem samych zainteresowanych oraz organizacji społecznych, które działają w obszarze ochrony klimatu lub też mają na celu wzmocnienie znaczenia samorządu.

Do doświadczeń deklaracji z Nottingham Instytut na rzecz Ekorozwoju nawiązywał kilkakrotnie. Pierwszy raz było tak w trakcie realizacji projektu "Mądry Polak przed szkodą"⁶. Do tej brytyjskiej inicjatywy odnosi się również projekt Dobry Klimat dla Powiatów (DOKLIP), realizowany aktualnie przez InE w ramach unijnego programu Life+.

W Polsce na poziomie lokalnym w zakresie problematyki klimatycznej dzieje się wiele. Realizowane są projekty inspirowane przez same władze lokalne i regionalne, wypełniane są zobowiązania wynikające z regulacji prawnych. W terenie ze swymi projektami obecne są również organizacje ekologiczne – zarówno te lokalne, jak i ogólnokrajowe. Ich najczęstszym celem jest zachęcenie władz samorządowych do większej odwagi w tworzeniu i realizowaniu programów proklimatycznych, zmierzających do niskoemisyjnej gospodarki.

Kiedy inicjatorzy deklaracji z Nottingham zaczynali swą działalność, wiedzieliśmy znacznie mniej o zmianach klimatycznych, ich ekonomicznych i społecznych skutkach. Dziś nasza wiedza jest większa, rozszerzyła się też nam paleta możliwości. Korzystamy z doświadczeń innych krajów, regionów, gmin i miast. W otwartej przestrzeni internetowej dostęp do nich jest prosty. Dużym ułatwieniem jest łatwość komunikacji, ale i chęć współpracy powodowana indywidualną ciekawością lub zalecana przez instytucje finansujące projekty. Obecnie dysponujemy również infrastrukturą instytucjonalną bardziej rozwiniętą niż w początkach wieku.

To, czego nam brakuje, to woli politycznej do podejmowania działań. Za pozornie ostrożne postawy polityków odpowiadają częściowo media centralne i lokalne, które ograniczają dostęp do informacji i dyskusję o przyszłości energetyki.

Czy w Polsce nie warto się zastanowić, jak spożytkować doświadczenia innych w wzmacnianiu władz lokalnych i podsumować nasze własne dokonania, by wyciągnąć wnioski na przyszłość? Przyszłość zarysowaną nie tylko przez instytucje unijne, lecz także przez mieszkańców i lokalne społeczności, które stosują inne miary czasowe dla realizacji godnego i dostatniego życia.

 

Przypisy:

1. Organizacje, które miały wpływ na kształt pierwszej deklaracji z 2000 roku to m.in. Stowarzyszenie Władz Lokalnych (Local Government Association), Rada miasta Nottingham, Międzynarodowe Stowarzyszenie Samorządów na rzecz Zrównoważonego Ekorozwoju ICLEI, Agencja Ochrony Środowiska (Environment Agency), inicjatywy Carbon Trust i Energy Saving Trust oraz organizację UK Climate Impacts Programme (UKCIP).
2. Memorandum przedstawione WWF. Izba Gmin, Komitet Audytu Ochrony Środowiska, 2007-2008.
3. Northwest Regional Development Agency. Izba Gmin, Komitet Audytu Ochrony Środowiska, 2007-2008.
4. Memorandum of Understanding between LGG and DECC, marzec 2011.
5. Friends of the Earth, "The New Nottingham Declaration on climate change", sierpień 2011.
6. Krzysztof Kamieniecki, "Mądry, czyli przygotowany", w "Społeczeństwo obywatelskie wobec konsekwencji zmian klimatu", Instytut na rzecz Ekorozwoju 2008.

 

Tagi: Instytut na rzecz Ekorozwoju

« Powrót

Drukuj